Pioniers van Slotermeer

 


Slotermeer bestond in 2012 al zestig jaar! Wellicht een peuleschil voor Vincent van Rossem, hoogleraar Monumenten en Stedenbouwkundige Vraagstukken van de periode sinds de 19e eeuw, in het bijzonder in de stad Amsterdam. Hij leidde een van de excursies door het Van Eesteren Buitenmuseum, vanuit de Buurtcamping Slotermeer. Sinds enkele jaren worden zulke excursies ook georganiseerd vanuit het Van Eesteren Binnenmuseum, aanvankelijk enkele jaren gevestigd in de Broedplaats De Vlugt. Voor de deelnemers zijn zulke excursies vaak een openbaring. Slotermeer is immers een heel bijzondere wijk, zowel qua architectuur als qua stedenbouwkundige en landschappelijke opzet.

Voor veel bewoners van Slotermeer zijn die zestig jaar een knap lange tijd. Vooral vormen die zestig jaar een reden om stil te staan bij het ontstaan en de ontwikkelingen sindsdien. Shirley Brandeis en Arnold Paalvast deden dat met een serie portretten van pioniers: van mensen die (vrijwel) vanaf het begin in Slotermeer wonen. Wat maakten zij mee en hoe beleven zij hun buurt nu…?


Zestig jaar Slotermeer!

Anneke, Paul, Aukie en vele anderen nemen u met Shirley mee in hun beleving van zo veel Slotermeer.


Klik op de foto voor de portretten die Arnold maakte van pioniers van Slotermeer (best op tablet of laptop).

Enkele (helaas) van de – soms verkorte – edities van de levendige interviews zoals alleen Shirley die kan maken kunt u bij elkaar vinden in de speciale rubriek op het Geheugen van West. De meeste werden oorspronkelijk gepubliceerd in 2012.


Lost in familiar places - Verloren in eigen wijk

In hun verhalen en in een film van Remy Vlek [ Klik hier ] komt een thema voor dat in januari 2019 opnieuw onder de aandacht werd gebracht door een reeks interviews met filosoof en criminoloog Marc Schuilenburg: het gevoel van verloren te zijn in eigen land. Op z'n Engels: Lost in Familiar Places...(1). Een idee van hoe groot de impact van de immigratie met een niet-westerse achtergrond moet zijn, geven de cijfers die Jan Latten in een tweet van 9 maart 2021 gaf... Die impact doet zich vooral voor in wat we wel 'concentratiewijken' kunnen noemen, waarover sommige bezoekers met een Nederlandse achtergrond zeggen: 'Ik waande me echt in het Midden-Oosten...


Overigens, waar Schuilenburg in het interview spreekt over de "geleidelijke verandering" van wijken, hebben vooral oudere autochtonen in bepaalde grote steden wel degelijk het gevoel, overvallen te zijn, en in de openbare ruimte vaak nadrukkelijk met de nek aangekeken of werkelijk totáál genegeerd te worden: 'Ze willen gewoon door je heen lopen...'. Het zijn niet uitsluitend donkere mensen, of mensen met een niet-westerse migaratie-achtergrond, die zich in Nederland niet altijd thuis voelen.

Het centrale thema van de partij Denk werd op 6 maart 2021 door Azarkan verwoord als 'De mensen worden de samenleving uit geduwd'; hij doelde hierbij niet op de autochtone bevolking die er uit geduwd wordt. En de verkiezingsspot van de partij NIDA op diezelfde avond rond 21.30 uur op NPO tv was een glasheldere vertaling van wat autochtone buurtbewoners minstens vanaf 1990 kregen toegebeten: 'Wacht maar tot wij hier de boel overnemen!' Zelfs in 'coronatijd', in 2020, met uitdrukkelijke regels voor 'sociale afstand', worden witte 80-plussers in de openbare ruimte in bijvoorbeeld Nieuw-West nog maar al te vaak niet als mensen herkend: een vorm van 'alledaags', in dit geval anti-wit racisme. Let wel: het gaat in dergelijke gevallen zowel om gevoel als gedrag. Zijn deze oudere autochtonen daardoor dus 'pessimistische xenofoben'...? (2)

Racisme sluimert in iedereen, van wat voor kleur dan ook. Ook binnen gezinnen doet het zich soms voor, met name als daar kleurverschillen zijn... Dat 'alledaagse' racisme is waarschijnlijk wel de basis voor racisme in en vanuit instituties.

Dit doet ernstig afbreuk aan de leefbaarheid, net als ook de manier waarop het bestuur omgaat met menselijke waardigheid. 'Wanneer zullen we enigermate precies weten welke rol dit speelt in het conflict tussen de 'Gele Hesjes" en de Franse autoriteiten, opgelaaid tegen het eind van 2018', schreven we begin 2019. De wereldwijde echo van het brute geweld jegens George Floyd in de Verenigde Staten in 2020 noopt overheden, media en onderwijsinstellingen tot veel grotere aandacht voor alle vormen van racisme en discriminatie. Echter, een allesoverheersende aandacht voor racisme of discriminatie (zie hiervóór, over Denk en NIDA) wordt al gauw racisme: immers alles wordt dan teruggebracht tot alleen racisme, iedereen teruggebracht tot één identiteit per groep. Hebben we dan niet weer een tribale 'samenleving'? Nou..., in een interview in de Volkskrant wijst journalist Erdal Balci er op dat in Nederland nu al een toenemend tribalisme bestaat (3).

Schuilenburg beschrijft het thema ook als een verlies van geborgenheid. In oude geschriften als die van Bowlby en Bollnow wordt geborgenheid beschreven als een voorwaarde voor zelfstandigheid. Anno 2019 wijzen tal van deskundigen op een overmatige nadruk op zelfstandigheid en perfectionisme. Waar groeien kinderen nog op in een sfeer van gezonde geborgenheid, en dat in een omgeving die in razend tempo drukker en voller wordt? Want dát hebben deze pioniers van Slotermeer en vele van hun oorspronkelijk Nederlandse generatiegenoten in hun leven meegemaakt. En hoe kan er zo ooit een 'participatiesamenleving' ontstaan...?

Ik verwees ook naar dit thema van vervreemding in mijn deelname aan een Rondetafelgesprek in de Tweede Kamercommissie Wonen en Rijksdienst op 31 oktober 2013. Zie vooral het paper, waarnaar gelinkt wordt in het einde van dat item.



  1. Shapiro, E.R. & Wesley Carr, A. (1991). Lost in familiar places. Creating New Connections between the Individual and Society. New Haven & London: Yale University Press. Dit vervreemdingsverschijnsel roept vragen op over uitsluiting. De suggestie van media en politici is vaak dat groep A eenzijdig groep B uitsluit. Maar hoe kun je iemand op cultureel vlak uitsluiten die nooit enig onderdeel van de omringende cultuur is geweest of wilde zijn? Uitsluiting veronderstelt onderdeel-van te zijn geweest. Wat niet wegneemt dat op grond van recente neuropsychologische inzichten zowel autochtonen als allochtonen echte pijn kunnen ervaren van sociale isolatie. Pierre Capel beschrijft dat indringend in zijn boek Het emotionele DNA, dat op 21 september 2017 uit kwam.

    Hoe verhit en soms op leven en dood de cultuurstrijd iets verderop in Amsterdam West aan de orde is, bleek februari 2021 wel uit de artikelen over een jonge schrijfster en uitsluiting, bedreiging en politionele alertheid. Volgens Zihni Özdil staat de schrijfster op een dodenlijst (tweet van 12 maart 2021). Zie ook:

    [a] Beek, H. v.d. (2021, 2-25). Lale Gül (23) keerde de islam de rug toe: 'Mensen willen mij wurgen, mijn moeder snapt dat', Het Parool, PS, p. 24-25.

    [b] Nandram, A. (2021, 2-26). Uitgeschreven. de Volkskrant, V-katern, p.10.

    Het is voor alle partijen een drama in en rond de buurt van Lale. Een situatie die stelselmatig wordt ontweken door mensen die aanvoeren dat iemand met een Nederlands paspoort hoe dan ook níet 'opgesloten' zit in een niet-westerse cultuur. Maar cultuur...:

    • Nederlander-zijn,
    • Marokkaan-zijn,
    • Amerikaan-zijn,
    • Chinees-zijn,

    ...is wel wat meer dan een woordje in een document. Situaties als de hierboven geschetste wijzen op een intense, schadelijke groepsdruk, een ongelukkig volkshuisvestingsbeleid en/of op zeer ontoereikende eisen voor naturalisatie tot Nederlander.

    Een min of meer soortgelijk, veel recenter boek als dat van Shapiro en Carr is dat van Arlie Russell Hochschild, waarin zij met name de achtergronden van de Amerikaanse Tea Party en het populisme onderzoekt:

    Hochschild, A.R. (2016). Strangers in their Own Land: Anger and Mourning on the American Right. New York, London: The New Press.

  2. Lucassen, Leo (2020) CDA-kandidaten versterken negatief beeld over migratie. De Volkskrant, 30 juni 2020, p. 22. Lucassen schuift prominenten als Hugo de Jonge, Mona Keijzer, Pieter Omtzigt, Pim Fortuyn en anderen wel erg gemakkelijk in het laatje van 'pessimistische xenofoben', omdat zij wijzen op problemen met of door de immigratie.
  3. Riemersma, Greta (2021, 3-13). Van mij mag de hele wereld Europees worden. de Volkskrant, Zaterdag-katern, p. 2-4.



 naar het begin van de pagina      terug